Denemarken mag dan klein zijn, de impact op de filmwereld is gigantisch. De Dogma 95-beweging zette de boel in de jaren negentig op stelten en Deense dramaseries zijn inmiddels een wereldwijd kwaliteitsstempel.
Het resultaat? Een stal aan acteurs die alles kunnen. Van ijzingwekkende schurken in Hollywood tot rauwe, emotionele rollen in eigen land. Dit zijn de tien grootste Deense acteurs die de wereld hebben veroverd.
1. Mads Mikkelsen – De ultieme Deense superster
Mads Mikkelsen begon niet voor een camera, maar als danser en turner. Dat zie je terug in zijn spel; hij heeft een fysieke aanwezigheid waar je niet omheen kunt. In Nicolas Winding Refns Pusher (1996) zette hij zichzelf direct op de kaart als een kleine drugsdealer in de penarie.
Zijn echte doorbraak in eigen land kwam met Jagten (2012). Als kleuterjuf die valselijk wordt beschuldigd, laat hij je als kijker met een knoop in je maag achter. Het is een van de meest indringende rollen van het afgelopen decennium.
Internationaal werd hij wereldberoemd als de pokerspelende schurk Le Chiffre in Casino Royale (2006). Daarna volgde de onmogelijke taak om Hannibal Lecter te spelen. Mikkelsen deed het op zijn eigen manier: kouder, eleganter en bijna bovennatuurlijk. Met de Oscarwinnende film Druk (2020) liet hij zien dat hij ook op latere leeftijd nog steeds de absolute koning van de Deense cinema is.
2. Nikolaj Coster-Waldau – Deense charme in Hollywood
Acht seizoenen lang was hij Jaime Lannister in Game of Thrones. Coster-Waldau wist een personage dat begon als een arrogante schurk te veranderen in een tragische held. Dat is een prestatie van formaat in zo’n complexe serie.
Lang voor zijn doorbraak in de VS was hij in Denemarken al een fenomeen. In de thriller Nightwatch (1994) speelde hij een nachtwaker in een mortuarium die verstrikt raakt in een moordzaak. Het was een van de films die de moderne Deense filmindustrie inluidde. Zijn handelsmerk? Charme met een duister randje.
3. Lars Mikkelsen – De man met de hypnotiserende stem
Lars Mikkelsen is de oudere broer van Mads, maar hij staat stevig op eigen benen. Zijn stem is zijn geheim: laag, precies en ijzingwekkend kalm.
In House of Cards speelde hij de Russische president Petrov, een man die een hele kamer kan laten bevriezen met één blik. Als schurk Charles Augustus Magnussen in Sherlock was hij misschien wel de meest memorabele tegenstander van Benedict Cumberbatch. Ook in topseries als Borgen en The Killing is hij de stabiele factor die het niveau naar een hoger plan tilt.
4. Ulrich Thomsen – Deense arthouse-koning
Zonder Ulrich Thomsen zou de Deense filmgeschiedenis er heel anders uitzien. Hij speelde de hoofdrol in de Dogma-klassieker Festen (1998). Zijn speech tijdens het verjaardagsfeest van zijn vader is een moment dat elke filmliefhebber op zijn netvlies heeft staan. De rust waarmee hij de meest vreselijke geheimen onthult, is meesterlijk.
Hoewel hij uitstapjes maakte naar Hollywood in films als The International, ligt zijn hart bij het zwaardere Deense werk. Films als Brothers en The Commune laten zien waarom hij nog steeds een van de meest gerespecteerde acteurs van Scandinavië is.
5. Jesper Christensen – Deense klasse in Bond en arthouse
Jesper Christensen heeft iets ondoorgrondelijks. Hij is zo’n acteur die je bijblijft zonder dat hij ooit hoeft te schreeuwen. Bond-fans kennen hem natuurlijk als de mysterieuze Mr. White in de Daniel Craig-tijdperk. De man in de schaduw die altijd meer lijkt te weten.
In eigen land liet hij een totaal andere kant zien in Bænken (2000). Als dakloze alcoholist speelt hij met een menselijkheid die nooit sentimenteel wordt. Christensen is even geloofwaardig in een strak maatpak als in de vodden van de straat. Dat is pure klasse.
6. Pilou Asbæk – Deense intensiteit en internationale doorbraak
Denemarken ontdekte Pilou Asbæk als Kasper Juul in de politieke hitserie Borgen. Hij speelde de strateeg die altijd drie stappen voorloopt op de rest. Die intelligentie wist hij perfect te vertalen naar het scherm, zonder ooit arrogant over te komen.
Toen de wereld hem ontdekte, koos hij voor totaal andere rollen. Als Euron Greyjoy in Game of Thrones was hij een bron van pure chaos en piratengeweld. Het contrast tussen de beheerste politicus en de krankzinnige piraat bewijst hoe groot zijn bereik is.
7. Søren Malling – De koning van de Deense misdaad
Søren Malling is de vaste waarde van de Deense televisie. Kijk je naar The Killing, Borgen of A Hijacking, dan zie je Malling. Hij is niet de man van het grote spektakel, maar van de onwrikbare geloofwaardigheid. Je gelooft hem simpelweg altijd.
Zijn rol als de CEO die onderhandelt met piraten in A Hijacking (2012) is een van de sterkste prestaties van de afgelopen jaren. Hij speelt de oplopende wanhoop zo goed dat je als kijker de druk in de boardroom bijna zelf voelt.
8. Roland Møller – Deense rauwheid en intensiteit
Roland Møller heeft een gezicht dat getekend is door het leven. Dat maakt hem perfect voor rollen waarin autoriteit en kwetsbaarheid samenkomen. In Land of Mine (2015) speelt hij een Deense sergeant die na de oorlog Duitse gevangenen mijnen laat ruimen.
Zijn haat voor de vijand botst langzaam met zijn eigen geweten, en Møller brengt die interne strijd geweldig in beeld. Hollywood zag zijn potentieel ook, wat leidde tot rollen in actieknallers als Atomic Blonde en Skyscraper.
9. Morten Grunwald – De legende van de Deense komedie
Buiten de Deense grens is hij minder bekend, maar in eigen land is Morten Grunwald folklore. Als Benny in de dertien Olsen Banden-films zorgde hij decennialang voor een lach op het gezicht van miljoenen Denen.
Hij was de enthousiaste factor in het dieventrio waarvan de plannen altijd in de soep liepen. Toen hij in 2018 overleed, rouwde het land om het verlies van een oude vriend. Hij gaf de Deense filmcultuur een broodnodige portie warmte.
10. Ove Sprogøe – De Deense filmicoon
Ove Sprogøe is voor Denen wat Louis de Funès voor de Fransen is. Met meer dan 150 films op zijn naam is hij een nationaal monument. Als Egon Olsen, de eeuwige aanvoerder met de mislukte plannen, werd hij het gezicht van een generatie.
Sprogøe kon echter meer dan alleen komedie; hij had een serieuze carrière op het toneel. Maar het is de man met de bolhoed en de sigaar waarvoor hij altijd herinnerd zal worden. Toen hij in 2004 overleed, stopte de beroemde franchise definitief. Een tijdperk werd afgesloten.
