België heeft twee filmculturen die naast elkaar bestaan en elkaar zelden tegenkomen: de Vlaamse en de Franstalige. Beide hebben uitstekende acteurs voortgebracht, maar ze doen dat op een totaal andere manier.
De Vlamingen hebben een nuchterheid en een aardse kwaliteit. De Walen hebben juist een scherper gevoel voor absurdisme en zwarte humor. En dan is er nog Jean-Claude Van Damme, die ergens buiten beide categorieën valt.
Hier zijn de 10 grootste Belgische acteurs aller tijden.
1. Jean-Claude Van Damme – De Muscles from Brussels
Jean-Claude Van Damme vertrok op zijn twintigste met bijna geen geld naar Los Angeles. Hij sliep in zijn auto en wachtte geduldig op zijn kans. Die kans kwam in de vorm van Bloodsport (1988), een laagbudgetvechtfilm die hij zelf hielp financieren. De film werd een wereldhit en Van Damme was op slag een ster.
Wat volgde was een decennium vol actiekrakers zoals Kickboxer (1989) en Universal Soldier (1992). Maar de film die zijn reputatie echt herdefinieerde was JCVD (2008). In deze Belgische metafilm speelt hij zichzelf en houdt hij een breekbaar, ontroerend monoloog over zijn leven. Het was zijn beste acteerwerk ooit.
2. Matthias Schoenaerts – De Belgische Brando
De vergelijking met Marlon Brando is groot, maar zeker niet onterecht. Matthias Schoenaerts heeft een fysieke aanwezigheid die de kijker onmiddellijk in zijn greep houdt. In Rundskop (2011) speelde hij een anabolengebruikende varkensboer wiens geweld langzaam escaleert. Schoenaerts maakte van dit personage een mens van vlees en bloed.
Internationaal succes volgde snel met rollen in Rust and Bone (2012) en The Danish Girl (2015). Dat acteren in de genen zit, is bij hem duidelijk; zijn vader was de legendarische Julien Schoenaerts.
3. Jérémie Renier – De koning van de Dardenne-films
De gebroeders Dardenne zijn grootheden in de Europese cinema en Jérémie Renier was als tiener een van hun eerste ontdekkingen. In La Promesse (1996) speelde hij een jongen die zijn vader begint te wantrouwen. Het is een film over moreel ontwaken, en Renier speelde het met een indrukwekkende naturel.
In L’Enfant (2005) speelde hij een jonge vader die zijn eigen kind verkoopt. Renier wist het personage zo neer te zetten dat je begreep hoe iemand tot zo’n vreselijke beslissing kon komen. Later bewees hij zijn veelzijdigheid in de biopic Cloclo (2012), waarin hij Claude François speelde met een aanstekelijke energie.
4. Olivier Gourmet – De meester van ingetogen intensiteit
Olivier Gourmet won in 2002 de prijs voor Beste Acteur in Cannes voor zijn rol in Le Fils. In deze film speelt hij een timmerleermeester die de jongen aanneemt die zijn zoon heeft vermoord. De hele film is opgebouwd uit die onderliggende spanning. Gourmet draagt de film zonder ooit expliciet te verklaren wat hij voelt.
Die extreme ingehoudenheid is inmiddels zijn handelsmerk geworden. In L’Exercice de l’État (2011) speelde hij een minister die zichzelf verliest in de logica van de macht.
5. Jan Decleir – De grootmeester van het Vlaamse toneel en film
Jan Decleir is al meer dan vijftig jaar een monument in de Vlaamse cultuur. Hij speelde de gepassioneerde priester in Daens (1992), een film die België een Oscarnominatie opleverde. In de Oscarwinnaar Karakter (1997) zette hij de duistere notaris Dreverhaven neer, een man van graniet.
In de blockbuster De Zaak Alzheimer (2003) speelde hij een huurmoordenaar die zijn geheugen verliest. Decleir heeft iets van een eikenboom: hij is er altijd, hij is groot, en de films die hij draagt staan direct als een huis.
6. Bouli Lanners – De Belgische regisseur-acteur
Bouli Lanners heeft een gezicht dat verhalen vertelt nog voordat hij een woord heeft gezegd. Hij heeft iets melancholisch in zijn blik dat regisseurs optimaal weten te benutten. In zijn eigen film Eldorado (2008) speelt hij een autoverkoper op een roadtrip. Het is simpel, oprecht en precies goed.
Als acteur voor anderen is hij minstens zo sterk. In de Schotse film Nobody Has to Know (2021), die hij zelf regisseerde en waarin hij speelde, liet hij zien dat zijn bereik veel groter is dan België alleen.
7. Benoît Poelvoorde – De meester van zwarte humor
Benoît Poelvoorde brak in 1992 door met de gitzwarte mockumentary C’est arrivé près de chez vous. Hij speelde een seriemoordenaar die zijn misdaden uitlegt aan een filmploeg. De film was zo ongemakkelijk en grappig dat het direct een cultstatus verwierf.
Zijn carrière zoekt sindsdien constant de grens op tussen komedie en diep drama. In Coco avant Chanel (2009) verraste hij vriend en vijand met een integere, serieuze rol. In eigen land is hij bijna een mythe, maar internationaal verdient hij nog veel meer aandacht.
8. Johan Heldenbergh – De Vlaamse internationale doorbraak
The Broken Circle Breakdown (2012) is een emotionele mokerslag over liefde en het verlies van een kind. Johan Heldenbergh speelde de vader, een muzikant die zijn verdriet omzet in pure razernij. De film werd genomineerd voor een Oscar en Heldenbergh was daar de absolute drijvende kracht achter.
Dit succes leidde tot rollen in internationale producties zoals The Zookeeper’s Wife (2017).
9. Lucas Belvaux – Van acteur tot gevierd regisseur
Lucas Belvaux begon als acteur, maar maakte vooral naam achter de camera. Zijn ambitieuze trilogie uit 2002 vertelt één verhaal vanuit drie totaal verschillende perspectieven. Hij speelde zelf mee in alle drie de films.
Als acteur heeft hij in films als Rapt (2009) bewezen dat hij een enorme diepgang bezit. Hij is een filmmaker die ook acteert, en daarin is hij beter dan de meeste; je vergeet nooit dat hij de scène begrijpt vanuit elk oogpunt.
10. Patrick Ridremont – De veelzijdige Belg
Patrick Ridremont is misschien de minst bekende naam op deze lijst, maar zijn talent is onmiskenbaar. In Dead Man Talking (2012), een film die hij zelf schreef en regisseerde, speelt hij een ter dood veroordeelde die zijn executie uitstelt door simpelweg te blijven praten.
Met de serie Unité 42 (2017) bereikte hij een breed publiek. Ook voor zwaarder materiaal, zoals de documentaire L’Empire du Silence (2022), deinst hij niet terug. Een veelzijdige kracht die elke rol aankan.
Van Hollywood-actie tot pure arthouse
Wat Belgische acteurs onderscheidt, is hoe weinig ze op elkaar lijken. Van Damme en Gourmet bewegen zich in totaal verschillende werelden. Poelvoorde en Decleir zouden elkaars films waarschijnlijk nooit maken. Toch horen ze allemaal op dit lijstje, omdat ze allemaal iets onvergetelijks hebben neergezet.
Klein land, groot talent. Dat is geen toeval, dat is cultuur.
