De Italiaanse cinema heeft iets wat andere filmculturen zelden evenaren: een vermogen om tegelijk groot en intiem te zijn, luid en melancholisch, grappig en hartverscheurend. Dat heeft ook de acteurs gevormd.
Van de neorealistische soberte van de naoorlogse jaren tot de excessen van de jaren zeventig: Italië produceerde mannen die de filmwereld lieten zien wat acteren in zijn meest complete vorm kon betekenen.
Hier zijn de 10 grootste Italiaanse acteurs aller tijden.
1. Marcello Mastroianni – De belichaming van Italiaanse klasse
Marcello Mastroianni had een gave die maar weinig acteurs bezitten: hij kon niets doen en toch de interessantste persoon in de ruimte zijn. Federico Fellini begreep dat als geen ander.
In La Dolce Vita (1960) speelde Mastroianni een journalist die door het rijke Rome dwaalt zonder ergens echt bij te horen. De film is voor een groot deel een portret van zijn gezicht terwijl hij simpelweg toekijkt.
In 8½ (1963) speelde hij Fellini’s alter ego, een regisseur die vastloopt en zijn eigen verleden niet kan loslaten. In Divorzio all’italiana (1961) was hij een Siciliaanse edelman die zijn vrouw wil kwijtraken zonder te scheiden. Hij speelde het met een komische kwaadaardigheid die je tegelijk lachend en ongemakkelijk achterliet.
Mastroianni werd drie keer genomineerd voor een Oscar en won er nooit een. Dat is een van de grotere onrechtvaardigheden in de geschiedenis van de Academy.
2. Vittorio Gassman – De acteur met duizend gezichten
Vittorio Gassman begon als theateracteur en dat bleef zijn hele leven zichtbaar. Er zat altijd iets theatraals in zijn aanwezigheid, een zekere grootsheid, maar hij wist het te temmen zodat het op het scherm werkte in plaats van te exploderen.
In I soliti ignoti (1958), een van de grappigste Italiaanse films ooit, speelde hij een mislukte bokser in een ensemble van onhandige inbrekers. Hij stal elke scène zonder ook maar één medespeler te overschaduwen.
In Il Sorpasso (1962) speelde hij een onbeschaamde levensgenieter die een verlegen rechtenstudent meesleurt op een roadtrip door de Italiaanse zomer. Het is de film waarvoor hij het meest herinnerd wordt: zijn energie is aanstekelijk en zijn charme maakt je bijna vergeten hoe gevaarlijk zijn personage eigenlijk is.
Profumo di Donna (1974) werd later geremaakt als Scent of a Woman met Al Pacino. Hoewel Pacino er een Oscar mee won, is Gassmans origineel simpelweg beter.
3. Gian Maria Volonté – De intense kameleon
Gian Maria Volonté is de naam die het vaakst ontbreekt in internationale lijstjes over grote Europese acteurs, en dat is onbegrijpelijk. Hij begon als de schurk in Sergio Leones spaghetti-westerns, zoals A Fistful of Dollars (1964) en For a Few Dollars More (1965). Hij was daarin zo magnetisch gevaarlijk dat Leone hem voor beide films terugvroeg.
Maar dat was slechts het begin. In Indagine su un cittadino al di sopra di eigen sospetto (1970) speelde hij een moordenaar die zichzelf uitdaagt gepakt te worden. Het is een van de meest verontrustende karakterstudies in de Italiaanse filmgeschiedenis.
In Sacco e Vanzetti (1971) gaf hij een van de twee anarchisten een waardigheid die de film tot een krachtig politiek statement maakte. Volonté overleed in 1994, midden in een opname. Italië rouwde, terwijl de rest van de wereld hem eigenlijk nooit genoeg had opgemerkt.
4. Alberto Sordi – De koning van de Italiaanse komedie
Alberto Sordi was de spiegel die Italië niet altijd in wilde kijken, maar toch niet kon weerstaan. Zijn personages waren vaak zwak, ijdel, laf en opportunistisch, maar tegelijkertijd onweerstaanbaar menselijk.
In Un americano a Roma (1954) speelde hij een Italiaan die zo gefascineerd is door Amerika dat hij probeert te leven als een cowboy in Rome. Het is belachelijk en ontroerend tegelijk.
Federico Fellini zei ooit dat Sordi de Italiaan speelde zoals hij werkelijk was, niet zoals hij zichzelf wilde zien. In Il boom (1963) en I nuovi mostri (1977) scherpte hij die maatschappijkritiek verder aan. Bij zijn begrafenis in 2003 werd hij door honderdduizenden Romeinen uitgezwaaid.
5. Ugo Tognazzi – De satirische grootmeester
Ugo Tognazzi had een gezicht dat tegelijk komisch en intens verdrietig kon zijn. Hij wist precies wanneer hij welke kant moest laten zien om het publiek te raken.
In Marco Ferreri’s La Grande Bouffe (1973) speelde hij een van de vier mannen die zichzelf letterlijk doodeten in een villa in Parijs. Het is een van de meest provocerende films van de jaren zeventig. Tognazzi’s rol als de obsessieve kok is het meest extreme en tegelijk het meest vertederende onderdeel van de film.
In Amici miei (1975), een komedie over een groep oudere vrienden die grappen uithalen om het leven draaglijk te houden, laat hij juist zijn warmere kant zien. Beide kanten zijn even overtuigend.
6. Roberto Benigni – Van komiek tot Oscarwinnaar
Roberto Benigni is in Italië al decennia een fenomeen: cabaretier, filmmaker en nationaal instituut. Buiten Italië kent men hem vooral van La Vita è Bella (1997). Het verhaal van een vader die zijn zoontje door de Holocaust probeert te loodsen door er een spel van te maken, is een premisse die op papier onmogelijk lijkt. Benigni liet het werken.
Hij schreef en regisseerde de film zelf en won drie Oscars. Zijn legendarische speech, waarbij hij over de stoelen klom van vreugde, is een van de meest memorabele momenten in de Oscargeschiedenis. Hij was de eerste Italiaan ooit die een Oscar won voor Beste Acteur.
7. Totò – De grootste komiek uit de oude Italiaanse cinema
Totò is in Italië folklore. Zijn gezicht, met die rubberen trekken en ogen die alle kanten op konden, was een instrument dat hij tientallen jaren had geslepen op het podium voor hij ook maar één film maakte.
Hij maakte meer dan honderd films. De beste daarvan zijn tijdloos. Pier Paolo Pasolini castte hem in Uccellacci e uccellini (1966), een marxistische parabel met een pratende kraai. Totò speelde het met een ernst die de absurditeit nog groter maakte. Hij overleed een jaar later, bijna volledig blind, maar Italië heeft hem nooit losgelaten.
8. Nino Manfredi – Altijd charismatische
Nino Manfredi was de acteur die je altijd geloofde. Niet omdat hij spectaculair was, maar omdat hij nooit iets deed wat niet klopte.
In Ettore Scola’s C’eravamo tanto amati (1974) speelde hij een man die zijn idealen langzaam heeft ingeleverd voor gemak. In Pane e cioccolata (1974) speelde hij een Italiaanse gastarbeider in Zwitserland die zo wanhopig wil assimileren dat hij zijn haar blondeert. Het is komisch, pijnlijk en volkomen geloofwaardig.
9. Massimo Troisi – De acteur die de Italiaanse ziel raakte
Massimo Troisi wist dat hij zou sterven. Hij had een ernstig hartprobleem en artsen adviseerden hem een operatie te ondergaan vóór hij aan Il Postino begon. Hij weigerde, bang dat hij de film anders niet zou kunnen afmaken. Hij stierf twaalf uur nadat de laatste scène was opgenomen, op slechts 41-jarige leeftijd.
Il Postino (1994) werd een wereldwijd succes. Troisi speelt een eenvoudige postbode die leert hoe metaforen werken. Zijn kwetsbaarheid in die rol is nu onmogelijk te scheiden van de wetenschap dat hij stervende was tijdens het draaien. Het blijft een van de mooiste performances in de Italiaanse geschiedenis.
10. Lino Ventura – De Italiaan die Frankrijk veroverde
Lino Ventura werd geboren in Parma maar groeide op in Frankrijk. Hij begon als worstelaar en belandde in de film via Jacques Becker. Ventura had een lichaam en een gezicht dat autoriteit uitstraalde zonder dat hij een woord hoefde te zeggen.
Zijn carrière in de Franse misdaadfilm is indrukwekkend, met klassiekers als Le Deuxième Souffle (1966) en Le Clan des Siciliens (1969). Hij paste perfect in de wereld van zwijgende mannen met gevaarlijke blikken. Goed acteren heeft immers geen paspoort nodig.
Van charismatische komieken tot intense dramatische grootheden
Wat opvalt aan dit lijstje is hoe vaak komedie en tragedie door elkaar lopen. Sordi maakte je lachen om dingen die eigenlijk niet grappig waren. Troisi stierf terwijl hij een film maakte over poëzie. Benigni zette de Holocaust om in een sprookje. De Italiaanse cinema heeft nooit geloofd dat die twee werelden apart moesten blijven.
Welke Italiaanse acteur is jouw favoriet?
