10 Films Die Moreel Verkeerd Voelen om te Kijken

De Nederlandse regisseur Tom Six schokte de wereld met het bizarre en weerzinwekkende concept van een doorgedraaide Duitse chirurg die drie toeristen aan elkaar naait. Hoewel de film minder bloederig is dan zijn reputatie doet vermoeden, is het psychologische sadisme en de totale vernedering van de slachtoffers bijna ondraaglijk. Het kijken voelt als een grensverleggende beproeving waarin je jezelf afvraagt waarom iemand dit ooit heeft willen verfilmen én waarom je blijft kijken.

Meryl Streep won een Oscar voor haar rol als Sophie, een Poolse overlevende van Auschwitz die in New York probeert verder te leven. Pas laat in de film zie je waar haar trauma vandaan komt. Bij aankomst in het kamp dwingt een SS-arts haar om te kiezen welk van haar twee kinderen mag blijven leven. Weigert ze, dan sterven ze allebei. Het ongemak zit in je eigen rol als kijker. De film laat je meekijken bij het meest wrede moment uit iemands leven, verpakt als drama met een grote ster en een filmmuziekje. Dat voelt als toekijken bij iets wat nooit voor jouw ogen bestemd was.

Darren Aronofsky volgt vier personages in Coney Island die wegzakken in hun verslaving aan heroïne, afslankpillen en dromen die nooit uitkomen. De camera kijkt daarbij niet weg, integendeel. Je ziet hoe Sara elektroshocks krijgt, hoe Harry's arm wegrot en hoe Marion zich in de slotscène laat vernederen in een seksshow voor rijke mannen, puur om aan drugs te komen. Aronofsky monteert die ellende als een koortsachtige climax, met opzwepende muziek eronder. Juist dat maakt het kijken zo wrang. De film maakt van menselijke aftakeling een spektakel waar je niet van kunt wegkijken, en dat zegt misschien meer over jou dan over de personages.

Lars von Trier castte zangeres Björk als Selma, een Tsjechische immigrante in de Verenigde Staten die blind aan het worden is en spaart voor een oogoperatie voor haar zoon. Von Trier laat haar alles verliezen wat ze heeft: haar geld, haar vrijheid en uiteindelijk haar leven. Selma doet niets verkeerd, en toch wordt ze stap voor stap kapotgemaakt. Critici verweten de regisseur dat hij zijn hoofdpersonage bijna met plezier laat lijden, puur voor het effect. Achter de schermen kreeg de film later een extra wrange lading. Björk verklaarde in 2017 dat een Deense regisseur haar tijdens de samenwerking seksueel had geïntimideerd. Ze noemde geen naam, maar iedereen wist dat het om Von Trier ging, die de beschuldiging ontkende.

In deze duistere thriller van Joel Schumacher speelt Nicolas Cage een integere privédetective die wordt ingehuurd om de authenticiteit van een gruwelijke snuff-film te onderzoeken. Zijn speurtocht voert hem diep in de smerigste uithoeken van de illegale porno-industrie. De film stelt de kijker voor een wrange paradox: door mee te kijken naar zijn onderzoek word je medeplichtig gemaakt aan een zieke onderwereld van ultieme exploitatie en ontmenselijking.

Laura Dern speelt Rose, een jonge vrouw die tijdens de Grote Depressie in huis komt bij een familie in het zuiden van de VS. Ze zoekt liefde en aandacht bij iedere man die ze tegenkomt, ook bij de vader des huizes. Het meest ongemakkelijke moment is een scène waarin de dertienjarige zoon Buddy haar in bed betast en Rose hem laat begaan. De film brengt dat als een wat ondeugende jeugdherinnering, niet als iets wat fout is. Daar komt een verhaallijn bij waarin een arts voorstelt Rose te laten steriliseren om haar 'probleem' op te lossen. Dern en Diane Ladd kregen allebei een Oscarnominatie, maar de toon van de film schuurt flink.

Sam Mendes ontleedde met chirurgische precisie de verstikkende leegte van de Amerikaanse buitenwijken. Kevin Spacey speelt Lester Burnham, een gefrustreerde veertiger die een midlifecrisis doormaakt en geobsedeerd raakt door de minderjarige beste vriendin van zijn dochter. Hoewel de film destijds werd overladen met Oscars, heeft de thematiek rond de seksualisering van een tiener, mede door latere onthullingen rond de hoofdrolspeler, een bijzonder ongemakkelijke en moreel dubieuze lading gekregen.

Gebaseerd op de bestseller van Jean M. Auel volgt deze film Ayla (Daryl Hannah), een Cro-Magnon-meisje dat wordt opgevangen door een stam Neanderthalers. Ze is slimmer dan de mannen om haar heen en dat wordt haar niet in dank afgenomen. Broud, de toekomstige leider van de stam, verkracht haar herhaaldelijk. Volgens de stamwetten moet Ayla zich daaraan onderwerpen, en de rest van de groep vindt dat volkomen normaal. De film toont dat geweld als onderdeel van een prehistorisch avontuur, tussen de mooie landschappen en het stamritueel door. Die combinatie maakt het een ongemakkelijke zit.

Op het eerste gezicht is deze MGM-klassieker een vrolijke, kleurrijke musical boordevol spectaculaire acrobatische dansscènes in het ruige Oregon van de negentiende eeuw. Wie echter naar het plot kijkt, ziet hoe zeven eenzame broers besluiten om zes dorpsmeisjes botweg te ontvoeren om hen tot het huwelijk te dwingen, geïnspireerd op de Sabijnse maagdenroof. Naar hedendaagse morele maatstaven voelt het romantiseren van pure ontvoering en stockholmsyndroom uiterst bizar en verwarrend aan.

Luc Bessons iconische actiethriller toont de onwaarschijnlijke band tussen een emotioneel achtergebleven huurmoordenaar (Jean Reno) en het twaalfjarige buurmeisje Mathilda (Natalie Portman), wier familie is uitgemoord door corrupte DEA-agenten. Hoewel de actie en stilering meesterlijk zijn, balanceren Mathilda's verliefdheid op haar volwassen beschermer en diverse suggestieve scènes op het randje van het toelaatbare. Het zorgt voor een morele spanning die zelfs decennia na dato fel bediscussieerd blijft.